فرهنگ مطالعه و کتابخوانی
ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی در بین دانش آموزان و فرهنگیان یقینا به تولید فکر و علم منتج خواهد شد و به پیشرفت کشور کمک خواهد کرد.
استفاده از فایل های صوتی کتب مختلف یک ضرورت است
پایین بودن سرانه مطالعه در کشور نسبت به سرانه استفاده از اینترنت و تماشای تلویزیون
سیدعباس صالحی افزود: هم اکنون میانگین مستمر مطالعه در کشور حدود ۱۳ دقیقه است در حالی که میانگین مصرف اینترنت ۱۶۹ دقیقه و مشاهده تلویزیون ۷۲ دقیقه است.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی یادآوری کرد: بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار جلد کتاب خوب در ۴۰ سال پیروزی انقلاب اسلامی ایران تولید به چاپ های مکرر رسیده است که ۸۰ درصد آن ها تالیفی بوده و از این تعداد ۲۵۰ هزار عنوان در حوزه ادبیات و ۲۰۰ هزار عنوان در حوزه دین و سایر حوزه های علوم عملی و کودک و نوجوان است.
صالحی افزود: اگر ما به دنبال توسعه فرهنگی هستیم، باید قبول کنیم این گذاره که تنها نیمی از ایرانیان کتاب میخوانند، مطلوب نیست و باید ارتقا پیدا کند. این موضوع هم برنامهریزی میطلبد و هم حرکت در مسیر چشمانداز.
از بس کتاب در گرو باده کرده ایم
امروز خشت میکده ها از کتاب ماست!
ابیات زیر منتخبی هرچند مختصر از شخصیت کهن کتاب در ادبیات فارسی را باز می نماید :
از قول عراقی:
حریفی که از وی نیازرد کس
بسی آزمودم، کتاب است و بس
رساند سخن را به خـوبی به بن
به بسمالله آغاز سازد سخن
نگیرد به کس سبقت ازهیچ باب
از او تا نپرسی نگوید جواب
توان خـواند در لـوح پیشانیش
خـط سرنوشت سخـندانیش
زطورش به خلوتگه انجمن
همه خاموشی، با تو گوید سخن
کند مستمع، گر قبول ِکتاب
توان گفت در وصف او صدکتاب
از قول حافظ :
جز صراحی و کتابم نبود یار و ندیم
تا حریفان دغا را به جهان کم بینم
یا
دو یار زیرک و از باده کهن دومنی
فراغتی و کتابی و گوشه چمنی
(که ناظر به شرایط مطلوب برای مطالعه است!)
از قول صائب:
نیست کاری به دو رویان جهانم صائب
روی دل از همه عالم به کتابست مرا
ادیب الممالک فراهانی مثل سعدی بسیار با امانت دادن کتاب مخالف بوده است و آنرا به عجیب ترین صورت ممکن بیان کرده :
کتاب عاریه دادن به مردمان ندهد
ترا نتیجه جز آه و حسرت و افسوس
بود کتاب عروس ای پسر به حجله علم
کسی به عاریه هرگز نداده است عروس!
سعدی پیشتر در این باره گفته بود :
کتاب از دست دادن سست رایی است که اغلب خوی مردم بی وفاییست
از قول وحشی بافقی( که البته در ارتباط مستقیم با خود کتاب نیست! اما می تواند نصیحتی برای انتخاب خوب باشد)
کتابِ عشق بر طاقِ بلند است
ورایِ دستِ هر کوته پسند است
فروگیر این کتاب از گوشه طاق
که نگشودش کس و فرسودش اوراق
و از قول جامی :
انیس کنج تنهایی کتاب است
فروغ صبح دانایی کتاب است
بود بی مزد و منت اوستادی
ز دانش بخشدت هر دم گشادی
ندیمی مغز داری پوست پوشی
به سر کار گویایی خموشی
درونش همچو غنچه از ورق پر
به قیمت هر ورق زان یک طبق در
ز یک رنگی همه هم روی و هم پشت
گر ایشان را زند کس بر لب انگشت
به تقریر لطایف لب گشایند
هزاران گوهر معنی نمایند
از بس کتاب در گرو باده کرده ایم
امروز خشت میکده ها از کتاب ماست!
ابیات زیر منتخبی هرچند مختصر از شخصیت کهن کتاب در ادبیات فارسی را باز می نماید :
از قول عراقی:
حریفی که از وی نیازرد کس
بسی آزمودم، کتاب است و بس
رساند سخن را به خـوبی به بن
به بسمالله آغاز سازد سخن
نگیرد به کس سبقت ازهیچ باب
از او تا نپرسی نگوید جواب
توان خـواند در لـوح پیشانیش
خـط سرنوشت سخـندانیش
زطورش به خلوتگه انجمن
همه خاموشی، با تو گوید سخن
کند مستمع، گر قبول ِکتاب
توان گفت در وصف او صدکتاب
از قول حافظ :
جز صراحی و کتابم نبود یار و ندیم
تا حریفان دغا را به جهان کم بینم
یا
دو یار زیرک و از باده کهن دومنی
فراغتی و کتابی و گوشه چمنی
(که ناظر به شرایط مطلوب برای مطالعه است!)
از قول صائب:
نیست کاری به دو رویان جهانم صائب
روی دل از همه عالم به کتابست مرا
ادیب الممالک فراهانی مثل سعدی بسیار با امانت دادن کتاب مخالف بوده است و آنرا به عجیب ترین صورت ممکن بیان کرده :
کتاب عاریه دادن به مردمان ندهد
ترا نتیجه جز آه و حسرت و افسوس
بود کتاب عروس ای پسر به حجله علم
کسی به عاریه هرگز نداده است عروس!
سعدی پیشتر در این باره گفته بود :
کتاب از دست دادن سست رایی است که اغلب خوی مردم بی وفاییست
از قول وحشی بافقی( که البته در ارتباط مستقیم با خود کتاب نیست! اما می تواند نصیحتی برای انتخاب خوب باشد)
کتابِ عشق بر طاقِ بلند است
ورایِ دستِ هر کوته پسند است
فروگیر این کتاب از گوشه طاق
که نگشودش کس و فرسودش اوراق
و از قول جامی :
انیس کنج تنهایی کتاب است
فروغ صبح دانایی کتاب است
بود بی مزد و منت اوستادی
ز دانش بخشدت هر دم گشادی
ندیمی مغز داری پوست پوشی
به سر کار گویایی خموشی
درونش همچو غنچه از ورق پر
به قیمت هر ورق زان یک طبق در
ز یک رنگی همه هم روی و هم پشت
گر ایشان را زند کس بر لب انگشت
به تقریر لطایف لب گشایند
هزاران گوهر معنی نمایند
ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی راهکارها و روش ها
به گفته اكثر جامعه شناسان، اقوام و مللی كه با مطالعه مانوس بوده و كتاب و كتابخوانی در میانشان رواج بیشتری داشته است، توانسته اند فرهنگی ماندگارتر و پویاتر از خود به جای بگذارند و میراث فرهنگی و گنجینه های معارف و دستاوردهای عالمان و فرهیختگان خود را به نسل های دیگر منتقل كنند.
در قرآن كریم ۳۲۲ بار ماده كتابت در ۳۷ صیغه مختلف به كار رفته است. برای مثال ۲۶۳ بار لفظ كتاب، كتب و مكتوبات در قرآن آمده است. سوره حمد را فاتحه الكتاب می خوانند و در ابتدای دومین سوره قرآن نیز لفظ كتاب به كار رفته و باز در جایی از این كتاب عظیم، خداوند متعال وصف كتابت را به خود منصوب كرده است (و كتبنا فی الارواح). علاوه بر این احادیث متعددی وجود دارد كه مبین اهمیت كتاب و كتابخوانی در سیره معصومین است، تا آن جا كه معصومین كتابخوانی و مطالعه و تفكر را در حد فریضه برای امت می دانند.
در این راستا برنامه ریزی صحیح فرهنگی علاوه بر حفظ هویت عقیدتی و قومی عاملی است كه منجر به ایستادگی در مقابل هجوم فرهنگ بی فرهنگی بیگانه شد، و به حفظ فرهنگ خودی می انجامد. یكی از مهمترین راهبردها در یك برنامه ریزی صحیح فرهنگی، رواج فرهنگ كتابخوانی و مطالعه است. رهبر انقلاب در این باره می فرماید: «این باید یك سیره و سنت در بین مردم ما بشود كه كتاب بخوانند و به بچه هایشان یاد بدهند.»
یا در جای دیگری می فرمایند: «كتابخوانی باید مثل خوردن و خوابیدن و سایر كارهای روزانه در زندگی مردم وارد شود.»
برای رسیدن به این هدف یعنی عادت به كتابخوانی و بسترسازی فرهنگی برای آن، یك برنامه ریزی صحیح و منطقی لازم است كه با ارایه راهكارها، فرهنگ كتابخوانی را در جامعه ایرانی عملی ساخته و به تداوم این فرهنگ در جامعه بینجامد.
بالطبع یكی از راه های ترویج فرهنگ كتابخوانی، مردمی كردن و تامین منابع و ایجاد انگیزه در یكایك افراد جامعه است. مهم ترین محورهایی كه در راستای تحقق این سیاست فرهنگی و نهادینه كردن فرهنگ كتابخوانی بایستی مدنظر قرار گیرد، عبارتند از: حاكمیت ارزش ها و مبانی اصیل اسلامی بر تمام فعالیت ها و برنامه ها، حمایت از نویسندگان و اهل قلم متعهد، تقویت و تعالی مبانی فكری و اعتقادی و ولایت پذیری، استفاده از توان فكری و اجرایی عموم جامعه خصوصاً شیعیان فرهیخته متعهد، مشاركت و استفاده از امكانات و مقدورات همه سازمان ها به ویژه بسیج، جمع كردن فعالیت های كتاب و كتابخوانی در یك سازمان و اجرای یك رویه واحد و جلوگیری از اقدامات ناهماهنگ و پراكنده به منظور اعمال سیاست های واحد و منسجم، تنوع و نوع آوری و جذابیت در فعالیت های كتابخوانی با رویكرد به نیازهای جوانان و نوجوانان، حمایت از ناشران و مولفان برای حمایت از تولید كتاب های مفید، ارزان قیمت و موثر، نظارت مداوم بر جریانات كتاب و كتابخوانی، استفاده از روش برنامه های تبلیغی، تشویقی، استفاده از ظرفیت های موجود در سازمان های مردمی نظیر سپاه و بسیج برای ترویج فرهنگ كتابخوانی، ایجاد، توسعه، تجهیز و اداره كتابخانه ها با استفاده از امكانات و روش های عملی برای ارتقای توانمندی فكری افراد جامعه.
● راه های تبلیغ و ترویج فرهنگ كتابخوانی در جامعه
از مهم ترین عوامل برای انجام این امر، ایجاد انگیزه و احساس نیاز به كتاب و كتابخوانی و ایجاد رفتاری به نام مطالعه میان مخاطبان در جامعه است. برای ایجاد احساس نیاز و انگیزه باید از مرحله آگاهی گذر كرد. مرحله آگاهی می تواند به كمك وسایل ارتباط جمعی، بروشورها و تابلوی اعلانات و جلسات معرفی و نقد و... برای مخاطبان ایجاد شود. به طور خلاصه می توان راه های تبلیغ و گسترش فرهنگ كتابخوانی را در جامعه به صورت زیر خلاصه كرد:
۱) ایجاد مرحله آگاهی
۲) ایجاد مرحله انگیزه و علاقه به مطالعه
۳) ارایه آموزش های لازم برای مطالعه انفرادی و گروهی
۴) نگرش سنجی از وضعیت كتابخوانی در بین اقشار مختلف جامعه در گروه های مختلف سنی، جنسی، تحصیلاتی و...
۵) تشكیل كمیته های كارشناسی انتخاب كتاب به منظور سطح بندی كتب موجود و ارایه سیر مطالعاتی (معرفی منابع) در تمام سازمان های درگیر
۶) تشكیل گروه های مطالعاتی همسال در جامعه و در سازمان های مختلف
۷) تشكیل گروه های مشاوره به منظور هدایت و راهنمایی مخاطبان به صورت انفرادی یا گروهی
۸) اعمال سیاست های تشویقی (مسابقات، جوایز، هدایا، یارانه، اردو) كلاس های آموزشی و...
۹) حمایت از ناشران، مولفان و نویسندگان با ارایه تسهیلات چاپ، خرید و معرفی آثار و..
۱۰) انجام تبلیغات به منظور معرفی و شناسایی كتابخانه ها، خدمات كتابخانه ای و...
۱۱) برگزاری هفته های كتاب و معرفی بهترین های كتاب در عرصه های مختلف.
● مرحله آگاهی
▪ استفاده از رسانه های جمعی
▪ استفاده از امكانات تبلیغی در داخل سازمان ها مثل تابلو اعلانات داخلی، مجلات و نشریات، كتب منتشره تابلوهای بزرگ داخل سازمان ها، فضاهای تبلیغی مثل دیوارها و... برای تشویق افراد به مطالعه و آشنایی با فواید آن.
▪ تهیه و تولید بروشورهای تبلیغاتی و توزیع آن در طول سال و در ایام مختلف در تمام سازمان ها.
چگونگی ایجاد انگیزه و علاقه به مطالعه
ارایه آموزش های لازم برای مطالعه می تواند از راه های زیر صورت گیرد:
تهیه جزوات آموزشی، برگزاری كارگاه های آموزشی، گروه های مشاوره، تشكیل گروه های مطالعه، تدوین سیاست های تشویقی و اعمال سیاست های خاص در اجرای برنامه های سازمان ها به منظور تشویق در امر مطالعه، هدایت و راهنمایی با ارایه سیر مطالعاتی و معرفی منابع، طراحی و برگزاری مسابقات مختلف متناسب با علاقه مخاطبان نظیر خلاصه نویسی، نقد و بررسی، شعر خوانی و نمایشنامه نویسی.
● راه های عملی گسترش فرهنگ كتابخوانی
این راه ها را می توان به دسته های زیر تقسیم كرد:
▪ انجام یك كار تحقیقی برای مشخص كردن جایگاه این فرهنگ در سازمان (مدیران و كاركنان) و مشخص كردن نیاز افراد در گروه های مختلف.
▪ تشكیل كمیته كارشناسی انتخاب كتاب سال در اقشار و سازمان های مختلف.
▪ تهیه و توزیع كتاب مورد نیاز كتابخانه ها.
▪ ایجاد تقویت و گسترش كتابخانه ها و تامین نیازمندی های كتابخانه ها.
▪ آموزش افراد مرتبط با كتاب، كتابخانه ها و كتابداران از طریق تهیه جزوات آموزشی و برگزاری كارگاه های آموزشی متمركز كشوری و استانی.
▪ تعیین حداقل استاندارد (ابزار، امكانات، نیروی انسانی، فضا و...) برای ایجاد جذابیت وارد شدن و مطالعه در كتابخانه ها.
▪ برگزاری نمایشگاه های كتاب در ایام مختلف سال و فروش كتاب و... با قیمت مناسب.
▪ ایجاد فروشگاه های دایمی كتاب و دیگر محصولات فرهنگی.
▪ ایجاد زمینه لازم برای تشكیل انجمن كتاب و كتابخوان در اقشار و سازمان های مختلف.
▪ تعیین ساختار مناسب برای انجمن های كتاب و كتابخوانی.
▪ ارایه سیر مطالعاتی موجود در موضوعات مختلف و تامین كتب مورد نیاز در كتابخانه ها برای گروه های مختلف.
▪ معرفی نویسندگان به وسیله بروشور و...
▪ ارایه یك سیستم نظام مند برای ارایه اطلاعات كتابخانه ای به مراجعان، با استفاده از رایانه.
▪ استفاده از دیگر محصولات فرهنگی نظیر فیلم، نوار، CD و نشریات.
▪ ارسال حداقل یك نسخه از تمام كتاب های منتشر شده و همچنین دیگر محصولات فرهنگی برای هر یك از كتابخانه ها.
▪ تعامل مثبت با همه سازمان ها و استفاده از فرصت های قانونی برای تجهیز كتابخانه ها.
▪ احیای سنت وقف كتاب و امكانات مورد نیاز پژوهش و مطالعه در جامعه.
▪ مشخص كردن جایگاه والای كتابخوانی در جامعه.
▪ انتخاب كتابخانه، كتابداران و كتابخوانان برتر و اعمال سیاست های تشویقی برای آنان.
▪ اعمال سیاست های حمایتی از ناشران و مولفان برای تهیه و تولید كتاب های ارزان با كیفیت مناسب برای كتابخانه ها.
▪ ایجاد گروه های مختلف هنری، ادبی در كتابخانه ها و فراهم كردن زمینه فعالیت آن ها.
▪ اختصاص یارانه برای تامین بخشی از اقلام فرهنگی مورد نیاز جامعه.
▪ تبیین فرهنگ كتابخوانی برای مدیران و كارشناسان در تمامی ارگان ها و سازمان ها.
▪ تبیین نقش كتاب و كتابخوانی در دیگر فعالیت های سالیانه هر یك از سازمان ها.
▪ نصب تابلو اعلانات برای كتابخانه ها و اعلام تازه های نشر و معرفی بهترین مقاله، خلاصه نویسی، شعر، طرح و...
▪ تشكیل گروه های متنوع موضوعی و استفاده از امكانات اعضا برای تولیدات گروه نظیر بریده جراید و...
▪ فراهم آوردن امكانات برای حضور كتابداران كتابخانه های فعال در نمایشگاه های كتاب و ارایه تسهیلات ویژه آنان.
راه های تداوم فرهنگ كتابخوانی در جامعه
▪ نظارت مستمر بر عملكرد كتابخانه ها از طریق مراجعه مستقیم و دریافت نظریات مراجعین از طریق پرسشنامه و....
▪ انجام مطالعات میدانی در خصوص اثربخشی برنامه ها و فعالیت های اجرا شده و شناسایی موانع و مشكلات.
▪ ارزشیابی فعالیت های اجرا شده.
▪ ایجاد و تقویت فعالیت های انجمن های كتاب و كتابخوانی در میان اقشار مختلف مردم.
▪ شناسایی نقاط ضعف در سیاست ها و فعالیت های انجام شده.
▪ تعیین شاخص ها و معیارها برای عضویت افراد در انجمن های كتاب و كتابخوانی و تدوین سیاست های كلی و نظارت بر فعالیت انجمن ها در طول سال.
▪ به روز كردن منابع كتابخانه ها.
گرچه كارشناسان و خبرگان این عرصه می توانند موارد دیگری را بر این نوشته اضافه كنند ولی آنچه این دغدغه ها را پاسخ گفته و راه های پیشنهادی را عملی خواهد كرد عزم و همت مسوولان فرهنگی جامعه برای حل این معضل است.
منبع : روزنامه جوان
Bottom of Form
خیلی چیزها درباره کتاب و کتابخوانی
توانایی خواندن یکی از مهمترین مهارتهای اساسی دنیای امروز است و مطالعه برای داشتن ارتباط با جامعه امروز ضروری است.
به گزارش ایسنا، دسترسی به اطلاعات به صورت آنلاین یا در کتابها و مجلات باعث میشود افراد اطلاعاتی در مورد جهان پیرامون خود کسب کنند تا بتوانند به راحتی با دیگر جوامع ارتباط برقرار کنند. البته مغز انسان نیز نیاز به پیشرفت مستمر دارد و خواندن، فعالیتی برای کمک به این پیشرفت است.
خواندن و مطالعه کمک میکند تا افراد تخیل فعالتری داشته باشند و این تخیل موجب سطح بالاتری از خلاقیت در جامعه میشود. کتاب خواندن حافظه و تمرکز را بهبود میبخشد و همچنین باعث کاهش استرس میشود. بزرگسالان و سالمندانی که وقت خود را با خواندن کتاب میگذرانند نشانههای کاهش شناختی کمتری دارند و در فعالیتهای ذهنی بیشتر شرکت میکنند. کتابها سرگرمی ارزانقیمت آموزشی و ماشین زمان هم هستند.
مطالعه و خواندن فعالیت باارزشی است که موجب پیشرفت جامعه در زمینههای مختلف از جمله فناوری، اقتصادی و اجتماعی میشود، اما بسیاری از افراد این مهم را نادیده گرفته و وقت خود را صرف کتابخوانی و ارتقای خود و جامعه نمیکنند. کتاب منبع باارزشی از اطلاعات غنی بوده و خواندن کتاب موجب افزایش دانش و اطلاعات خواهد شد. کتاب به دلیل تاثیرات مثبت بر مغز موجب تحریک روحی و روانی شده و با فعالیت بیشتر از آلزایمر و دیگر مشکلات مغزی پیشگیری خواهد کرد.
با خواندن کتاب استرس را از خود دور خواهید کرد. این تاثیر بر مغز بیش از گوش کردن به موسیقی و یا پیادهروی است. حافظه نیز با خواندن کتاب و یادآوری شخصیتهای داستان و رویدادها و دیگر موارد ارتقا مییابد. تصورات نیز با خواندن کتابهای تخیلی بهبود مییابند. از دیگر مزایای کتابخوانی میتوان به پیشرفت مهارتهای فکری، ساخت کلمات، بهبود مهارتهای نگارشی و مهارتهای ارتباطی اشاره کرد. البته با خواندن کتاب تمرکز افزایش یافته و این سرگرمی مفید، ارزانقیمت و محرک باعث بهبود سلامت شده و همدم همیشگی قبل از خواب برای آرامش بهتر خواهد بود. کتاب جهان دیگری را به ما میآموزد و موجب اجتماعی شدن افراد و بهبود خلاقیت با شیوه خود میشود. کتاب خوب اخلاقیات را افزایش داده و تاثیرات منفی جهان دیجیتال را ندارد. افراد را باهوشتر کرده و از تماشای فیلم به دلیل ایجاد تصورات خاص خواننده بهتر است.
کتابخوانی در ایران
عامترین تعریف از سرانه مطالعه میانگین مدت زمان مطالعه یک نفر در یک شبانهروز است. در این حالت میزان مطالعه همه افراد یک جامعه با هم جمع و سپس نتیجه بر تعداد افراد آن جامعه و تعداد روزهای درنظر گرفتهشده تقسیم میشود. آمارهای مطالعه روزانه در ایران از ۲ تا ۷۹ دقیقه متغیر است. اما سرانه مطالعه در ایران بر اساس اطلاعات ارائهشده ۱۳ دقیقه است.
البته همیشه این شاخص در ارائه آمار استفاده نمیشود و به جای مدت زمان از تعداد کتابهای خواندهشده یا تعداد صفحات خواندهشده در طول روز نیز برای تعریف سرانه مطالعه استفاده میشود. البته اگر رتبهبندی نتایج بر اساس ارزیابیهای خواندن کتاب در کشورها باشد جدولهای نهایی ارائهشده توسط سازمانهای معتبر متفاوت از عوامل عنوانشده در شاخصهای ارزیابی خواهد بود. به همین دلیل در ارزیابیهای مختلف حتی تعداد کتابخانههای دانشگاهی، کتابخانههای عمومی، مدارس، تعداد کتابها در کتابخانهها و نیز آمار سالهای تحصیلی، شرکت در کنفرانسها، استفاده از رایانه و روزنامهها نیز به لیست ارزیابی مطالعه و کتابخوانی کشورها افزوده میشود.
در بیشتر کشورهای توسعهنیافته بهدلیل دستمزد بسیار پایین برای کارهای فرهنگی، نویسندگان و ناشران تمایلی به تولید کتاب ندارند. به همین علت نویسندگانی که کتابشان در کشور خودشان ماهها و سالها در کتابفروشیها میماند هیچ انگیزهای برای نوشتن کتاب بعدی ندارند و ناشرانی که به دلیل هزینههای بالای انتشار کتاب سود ناچیزی دریافت میکنند تمایلی به سرمایهگذاری در این زمینه ندارند. به هر حال درباره میزان مطالعه در ایران با توجه به تیراژ کتابها و... وضعیت بحرانی است. با اینکه رشد علمی در کشور در وضعیت مناسبی قرار دارد اما همه افراد جامعه مطالعه نمیکنند و سطح آگاهیهای افراد با یکدیگر بسیار متفاوت است.
در واقع تعداد افراد کمی اهل مطالعه هستند و حتی بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان نیز جز کتاب درسی، مطالعه دیگری ندارند. نظام آموزشی نیز دانشآموزان را به مطالعه تشویق نمیکند و از سوی دیگر محصولات فرهنگی و کتاب جزو کالاهای لوکس به شمار رفته و در سبد خانوارها قرار ندارد. در این وضعیت کودک و نوجوان فقط برای رفع تکلیف و و از روی اجبار تکالیف درسی را انجام میدهد.
حقیقت غیرقابل انکار این است که جهان بدون کتاب نخواهد بود. کتابها منبع آموزشی در طول تاریخ بوده و هستند و بر اساس آمار ارائهشده حدود ۱۳۰ میلیون جلد کتاب در تاریخ بشریت منتشر شده است.
روز جهانی کتاب توسط سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) در ۲۳ آوریل ۱۹۹۵ ایجاد شد، اما این تاریخ در کشورهای مختلف زمان متفاوتی دارد.
شاخص کل فرهنگی جهان، تحقیق جهانی خود برای اندازهگیری میزان مطالعه مردم در سراسر جهان را بر اساس مطالعه هفتگی افراد در جوامع مختلف ارائه کرده است. البته موارد خواندهشده در این تحقیق هر چیزی از جمله اخبار آنلاین، ایمیل کاری، مجلات و کتابهای چاپشده عنوان شده است. این تحقیق اطلاعات خاصی در مورد افراد مورد نظر مانند سن، سطح تحصیلات، جنسیت و یا تعداد افراد مورد بررسی را گزارش نمیدهد. نتایج به شرح ذیل است:
هندوستان
مردم هند هر هفته به طور متوسط ۱۰ ساعت و ۴۲ دقیقه وقت خود را با خواندن سپری میکنند. میزان خواندن پس از استقلال این کشور در سال ۱۹۴۷ بیش از ۶ برابر افزایش یافته که شاخصی برای افزایش علاقه به خواندن است. مردم هند کتابهای ادبی و یا هر کتاب دیگر، مجله و روزنامه مطالعه میکنند.
تایلند
در این تحقیق مشخص شد مطالعه هفتهای تایلندیها به طور متوسط ۹ ساعت و ۲۴ دقیقه است. نظرسنجیهای بیشتر نشان دادهاند که تقریبا ۸۸ درصد از مردم این کشور کتاب چاپی میخوانند و حدود ۲۸ دقیقه در روز وقت خود را صرف خواندن میکنند. البته این آمار نشان میدهد خواندن به صورت آنلاین در بین تایلندیها بیشتر است.
چین
سومین کشور در این تحقیق چین با هشت ساعت زمان خواندن در هفته است. نرخ سواد در این کشور ۹۶.۴ درصد است که بالاتر از میانگین جهانی ۸۶.۳ درصدی است. شهروندان چینی ۱۱ دقیقه در روز را صرف خواندن روزنامهها و مجلات میکنند.
بر اساس آمار، میزان مطالعه در کشورهای مختلف ( بر اساس ساعت) به ترتیب ذیل است:
۱- هند ۲-تایلند ۳-چین ۴-فیلیپین ۵-مصر ۶- جمهوری چک ۷-سوئد ۸-فرانسه ۹-مجارستان ۱۰-عربستان سعودی ۱۱-هنگ کنگ ۱۲-لهستان ۱۳-ونزوئلا ۱۴-افریقای جنوبی ۱۵-استرالیا ۱۶-اندونزی ۱۷-آرژانتین ۱۸- ترکیه ۱۹-اسپانیا ۲۰- کانادا ۲۱-آلمان ۲۲-ایالات متحده ۲۳- ایتالیا ۲۴-مکزیک ۲۵-انگلستان ۲۶-برزیل ۲۷- تایوان ۲۸- ژاپن ۲۹- کره
کشورهایی که بیشترین آمار انتشار کتاب را در جهان دارند
در این لیست از اطلاعات انجمن بینالمللی ناشران (IPA) و اطلاعات سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) استفاده شده است. این آمار به طور خاص تعداد کتابهای کاغذی، کتابهای الکترونیکی و یا کتاب های صوتی منتشرشده را مشخص نمیکند.
بر اساس این آمار چین با ۴۴۴ هزار در مقام نخست، ایالات متحده با ۳۰۴ هزار و ۹۱۲ در مقام دوم، انگلستان با ۱۸۴ هزار در مقام سوم، روسیه با ۱۰۱ هزار و ۹۸۱ در مقام چهارم، آلمان با ۹۳ هزار و ۶۰۰ در جایگاه پنجم، هند با انتشار ۹۰ هزار در مقام ششم، ژاپن با انتشار ۸۲ هزار و ۵۸۹ در مقام هفتم و اسپانیا با انتشار ۷۶ هزار و ۴۳۴ در مقام هشتم قرار دارند.
بر اساس اطلاعات یونسکو بیشترین تعداد کتابهای منتشرشده سالانه مربوط به چین، ایالات متحده و انگلستان است.
این اطلاعات حاصل جمعآوری اطلاعات از ۱۲۳ کشور جهان بین سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۱۵ است و آخرین میزان مشخصشده نشر سالانه حدود ۲.۲ میلیون کتاب اعلام شده است. این آمار بر اساس کشورها در قارههای مختلف نیز ارائه شده است.
آسیا و خاورمیانه: چین مقام اول، روسیه مقام دوم و هند مقام سوم را دارد.
آمریکای شمالی و مرکزی: ایالات متحده مقام اول، مکزیک مقام دوم و کانادا مقام سوم را دارد.
آمریکای جنوبی: آرژانتین جایگاه اول، برزیل مقام دوم و کلمبیا مقام سوم را دارد.
اروپا: انگلستان مقام اول، آلمان جایگاه دوم و ایتالیا جایگاه سوم را دارد.
آفریقا: مصر مقام اول، افریقای جنوبی مقام دوم و نیجریه مقام سوم را دارد.
عادتهای کتابخوانی در ۵ کشور جهان
ایتالیا: میزان افراد باسواد در ایتالیا بیش از ۹۹ درصد است، اما میزان کتاب خواندن آنان تقریبا کم است. از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ تعداد خوانندگان کتاب در ایتالیا ۱.۶ درصد کاهش یافته به این معنی که ۱.۶ میلیون از مردم ایتالیا حداقل یک کتاب در هر سال میخوانند.
یکی از عوامل کاهش تعداد خوانندگان ایتالیایی ترجمه کتابهای نویسندگان انگلیسی و آمریکایی است. کتابهای ترجمهشده ۱۷.۹ درصد از کل کتابهای منتشرشده را نشان میدهد که ۶۰.۶ درصد این ترجمهها در اصل به زبان انگلیسی است.
چین: میزان افراد باسواد در چین ۹۶.۴ درصد است و این میزان در ۳۰ سال گذشته به شدت افزایش یافته است.این میزان در سال ۱۹۹۰ فقط ۷۸ درصد بود. علت این افزایش حرکت مردمی چین نسبت به آمار منتشرشده پیشین یونسکو از میزان کتابخوانی این کشور است.
ایسلند: نرخ سوادآموزی در ایسلند ۹۹ درصد است و با توجه به جمعیت این کشور که۳۳۰ هزارنفر است تعداد زیادی از افراد ایسلندی کتابخوان هستند. بر اساس آمار منتشرشده در سال ۲۰۱۳، ۵۰ درصد از مردم ایسلند حداقل هشت کتاب در طول سال میخوانند و ۹۳ درصد این افراد حداقل در طول سال یک کتاب میخوانند. این آمار بالا به دلیل کمکهای سخاوتمندانه دولتی به ناشران و نویسندگان خارجی برای ترجمه و سفر است. البته یک سنت قدیمی هدیه دادن کتاب برای تعطیلات نیز رواج دارد. در سال ۲۰۱۴ هر ایسلندی به طور متوسط ۲.۱ کتاب برای هدیه کریسمس خریداری کرد و ۱.۲ کتاب نیز به عنوان هدیه دریافت کرد. میزان کتابهای ایسلندی و ترجمهشده ۵۰.۵ است.
هند: در سال ۲۰۱۱ نرخ سواد بزرگسالان در هند ۷۴.۰۴ درصد بوده است. زبان ملی این کشور هندی است، اما طبق سرشماری سال ۲۰۰۱ بیش از یک میلیون از هندیها به ۳۰ زبان مختلف و بیش از ۱۰ هزار نفر به ۱۲۲ زبان صحبت میکنند. کتابهای منشرشده در هند به تعداد زیادی از زبانهای مختلف برای خوانندگان با زبانهای متفاوت منتشر میشود. با این حال طبق نظرسنجی از ۳۰ کشور مردم هند بیشتر از افراد دیگر کشورها کتاب میخوانند و به طور متوسط افراد هندی بیش از ۱۰ ساعت در هفته مطالعه دارند.
مکزیک: نرخ سوادآموزی در مکزیک در سال ۲۰۱۳، ۹۳.۹۶ درصد بوده و این نرخ از سال ۱۹۸۰ به طور پیوسته افزایش یافته است. به طور متوسط بزرگسالان سالانه کمتر از ۲ کتاب میخوانند و این میزان در مقایسه با کشورهای دیگر کم است. کتابفروشیها در مکزیک کم و علاقه به خواندن به ویژه در مناطق دورتر کشور بسیار کمتر است. در یک نظرسنجی یونسکو در سال ۲۰۱۵ در ۱۰۸ کشور بر اساس میانگین تعداد کتابهای خواندهشده فردی، مکزیک در رتبه ۱۰۷ قرار گرفت. همان نظرسنجی نشان داد که ۴۸ درصد جوانان مکزیک هرگز مشتاق کتابخانه نیستند. بر خلاف تلاشهای بسیاری که برای ایجاد علاقه به کتابخوانی صورت گرفته اما وضعیت اقتصادی این کشور و محبوبیت سایر رسانهها (مانند تلویزیون) موجب کاهش میزان کتابخوانی شده است.
مزایای کتابهای الکترونیکی
فناوری کتاب الکترونیکی ناشران را قادر میسازد محتوا و قابلیتهایی را که در یک کتاب چاپی امکانپذیر نیست برای خواننده فراهم کنند. این موارد شامل توانایی کاربر برای دسترسی به ویدئو و صوت، افزایش اندازه تصاویر و فونتها، جستوجوی تایپی کلمات کلیدی در یک نشریه یا جستوجو در فرهنگ لغت، افزودن نظرات و یادداشتها به یک صفحه، پرش از صفحهای به صفحه دیگر از طریق لینک در محتوا و دنبال کردن پیوندهای وب سایتهای خارجی است.
با این روش خوانندگان قادرند کتابهای خود را فشردهسازی کرده و در واقع امکان ذخیره هزاران کتاب فراهم خواهد شد. البته خرید کتاب الکترونیکی با عنوان کتاب و نام نویسنده نیز بسیار راحت و آسان است.
معایب کتابهای الکترونیکی
یکی از مهمترین این عوامل نیاز کتابهای الکترونیکی به منبع تغذیه است.
از دیگر معایب این کتابها این است که همه عناوین کتابها به صورت الکترونیکی در دسترس نیستند.
این کتابها باید تحت نرمافزار مدیریت حقوق دیجیتالی (DRM) برای کنترل و دسترسی به کتاب باشند در نتیجه اشتراکگذاری این کتابها با دیگران محدودیت دارد.
چون این فناوری تقریبا جدید است، فرمت های فایل کتاب و قابلیتهای آن نیز در حال تحول هستند.
چرا کتابهای کاغذی بهتر هستند؟
جستوجوی کتاب در کتابخانهها تجربه بهتری برای افراد نسبت به جستوجوی کتاب به صورت آنلاین ایجاد میکند.
دسترسی به صفحات مختلف کتاب کاغذی بسیار راحتتر از کتاب الکترونیکی بوده و پرش صفحه در این کتابها نداریم و به راحتی خط خود را در هنگام خواندن پیدا میکنیم.
در کتابهای کاغذی امکان لمس واقعی کتاب در دست ایجاد میشود که بازخوردی بیش از کتاب الکترونیکی بر خواننده دارد و خواننده با دیدن مکان قرارگیری کلمات در صفحات تمرکز بیشتری نسبت به کتابهای الکترونیکی خواهد داشت و مطالب بهتر و بیشتر در حافظه افراد باقی خواهند ماند.
در کتابهای کاغذی نیز مانند کتابهای الکترونیکی امکان نتنویسی با استفاده از برگههای مخصوص و یا برجسته کردن مطلب موردنظر وجود دارد.
کتاب چاپی در مقایسه با کتابهای الکترونیکی تاثیر بدی بر روی چشم ندارند.
قیمت کتاب چاپی نیز در مقایسه با کتاب الکترونیکی کمتر بوده و بهصرفهتر است.
افراد کتابهای کاغذی خود را به راحتی به دیگران امانت میدهند.
پیداکردن این کتابها نیز در قفسه کتاب منزل بسیار راحتتر از یافتن کتابهای الکتریکی است.
چرا بیشتر افراد کتاب چاپی را به کتاب الکترونیکی ترجیح میدهند؟
تحقیق Pew در سال ۲۰۱۶ نشان داد که بیش از ۷۵ درصد افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله در سال ۲۰۱۵ کتاب کاغذی خواندهاند و ۶۶ درصد از افراد با سنین ۶ تا ۱۷ کتاب چاپی را به کتاب الکترونیکی ترجیح دادهاند.
بر اساس این آمار کتابهای چاپی هنوز اساس کتابخوانی افراد هستند.
بسیاری از دانشجویان اعلام کردهاند که با مطالعه کتابهای کاغذی بهتر تمرکز میکنند. کتاب کاغذی خوب میتواند سلامت، شادی و هوش را نیز افزایش دهد. طبق گزارش دانشگاه کالیفرنیا و برکلی خواندن مداوم کتاب برای کودکان موجب افزایش قدرت مغزی در آنان خواهد شد. تحقیقات نشان میدهد خواندن یک کتاب خوب میتواند استرس را کاهش دهد. خواندن کتاب کاغذی پیش از خواب موجب خواب آرام شده و به خوابیدن بهتر کمک میکند، اما خواندن کتاب بر روی صفحه گوشی و یا تبلت و اقسام آنها تاثیری برعکس بر روند خواب خواهد داشت.
روشهایی برای بهبود کتابخوانی
همانطور که میدانید بسیاری از عادتهای ما در کودکی و نوجوانی شکل میگیرند، پس برای بهبود وضعیت کتابخوانی باید کودکان و دانشآموزان را به خواندن کتاب تشویق کنیم. در ذیل چند روش کارآمد برای این موضوع ارائه شده است:
- خواندن: خواندن به نظر ساده است، اما باید از کودک و نوجوان خود بخواهیم برای ارتباط بیشتر با دیگران کتاب بخواند.
-اتاق کودکان را با کتاب پر کنید: کودکانی که با کتابهایی که در اطرافشان وجود دارد رشد میکنند یاد میگیرند که کتاب بهترین دوست آنان بوده و با جستوجو در کتابها ماجراجویی و یادگیری خود را ارتقا میبخشند.
- الگویی برای کودکان خود باشید: اجازه دهید آنان شما را در حین مطالعه کتاب ببینند تا دریابند که چقدر شما از خواندن کتابها و مجلات لذت میبرید و سپس تجربه خواندن خود را با همکاران، دوستان و دانشآموزان به اشتراک بگذارید. به آنها بگویید که چه چیزی خوانده و چه چیزی از این متون آموختهاید و چه توصیهای برای آنان دارید.
-دانشآموزان را تشویق کنید کتابهای جدیدی برای خود فراهم کنند: کودکانی که کتابهای جدید برای خود پیدا میکنند احساس استقلال بیشتری دارند و بیشتر به خواندن کتاب علاقهمند میشوند.
-از دانشآموزان و کودکان بخواهید که دستهجمعی کتاب بخوانند: ایجاد کلوبهای کتاب، گروههای خواندن و محافل ادبی به حس تعامل دانشآموزان کمک می کند. این امر تا حد زیادی درک آنها را افزایش داده و تحصیل را در کلاس درس بسیار لذتبخشتر میکند.
-گردش کتاب ایجاد کنید: از کتابخانه محلی، کتابخانه دانشگاه یا کتابفروشی بازدید کنید. البته موضوع چک کردن و یا خرید کتاب نیست بلکه مشاهده هزاران کتاب است.
- به کتابهای صوتی گوش دهید: گوش دادن به کتاب صوتی و بازیهای کوتاه در مورد کتاب به افزایش مهارتهای رمزگشایی و روانی کلام کمک خواهد کرد. با این روش واژگان بیشتری ارائه شده و راهبردهای درک مطلب و لذت بردن از داستانها یا جمعآوری اطلاعات افزایش مییابد.
-نویسندگان را دعوت کنید: بچهها تحت تاثیر صحبتهای نویسنده قرار خواهند گرفت و احساس آنان در خواندن و نوشتن با صحبت با نویسنده ارتقا مییابد.
-خلاقیت را تشویق کنید: داستان نباید خاتمه داشته باشد و بچهها باید خلاقانه از آنچه خواندهاند لذت ببرند. دانشآموزان باید فرصتی برای بیان افکار خلاقانه خود با کتابهایی که میخوانند بیابند، فکر کنند و صحنههایی از داستان را بر اساس افکار خود بیافرینند.
- مکانی امن و راحت برای خواندن فراهم کنید: فضای ایمن و راحت موجب تشویق خوانندگان خواهد شد. صندلی راحت و روشنایی مناسب از عوامل ایجاد راحتی هنگام کتاب خواندن هستند.
منابع:
www.indy۱۰۰.com
www.theguardian.com
examinedexistence.com
www.nownovel.com
ebookfriendly.com
www.irisreading.com
www.latimes.com
support.lonelyplanet.com
www.linkedin.com
www.learnersedgeinc
national-reading-day.org
به نام خداوند جان و خرد