نکات علمی در نقد و بررسی مطالب درسی کتب مختلف

 

 

نکات علمی در نقد و بررسی مطالب درسی کتب مختلف 

محتوا عبارت است از مجموعه مفاهیم ، مهارتها و گرایشهایی که از سوی برنامه ریزان انتخاب و سازماندهی می شود در عین حال محتوا آثار حاصل از فعالیتهای یاددهی ـ یادگیری معلم و شاگرد را نیز در برمی گیرد .

محتوا ، ممکن است به صورت متون و کتب درسی تدوین شود رایج ترین شکل محتوای مکتوب ، همان کتابهای درسی است .
محتوا ممکن است به صورت متون و کتب درسی تدوین شود رایج ترین شکل محتوای مکتوب همان کتابهای درسی است .
محتواممکن است به صورت شفاهی باشد مانند توضیحات معلم در تدریس در مجموع می توان محتوا را معادل برنامه درسی فرض نمود زیرا حقایق خاص ، عقاید ، اصول ، مسائل و موارد مختلف دیگر معمولا در یک درس خاص گنجانده می شود

ملاک انتخاب محتوا


1 ـ اعتبار علمی : محتوا باید از نظر علمی معتبر باشد ، یعنی مفهوم و اصولی که آموزش داده می شود اعتبار علمی داشته باشد .
2 ـ متناسب بودن با نیازهای فراگیران .

3 ـ سازماندهی مناسب ، اجزاء و عناصر محتوا به نحوی سازماندهی گردد که یکدیگر را تقویت کنند و باعث یادگیری موثر گردند 4 ـ با هدفهای درسی و نظام آموزشی مرتبط باشد

5- با شرایط و ویژگیهای فرهنگی ، محیطی و اجتماعی ارتباط داشته باشد

6 ـ با زندگی روزمره دانش آموزان مرتبط باشد

7 ـ روحیه تحقیق و فعالیت یادگیری را پرورش دهد

8ـ اطلاعات صحیح و معتبری را با استفاده از آخرین یافته های علمی ارائه نماید

9 ـ موجب پرورش تفکر خلاق گردد

10ـ درجهت برآوردن نیازهای فردی و جمعی باشد

سازماندهی محتوا


به معنی تنظیم اجزاء و عناصر محتوا است به نحوی که باعث یادگیری موثر گردند. محتوا به منزله مصالح یک ساختمان و سازماندهی محتوا به منزله چیدن و ترکیب کردن مصالح برای ساختن یک بناست.


ملاک سازماندهی محتوای برنامه درسی :

معمولا برای سازماندهی برنامه درسی سه ملاک اساسی ذکر می شود

1 ـ توالی 2 ـ تداوم 3 ـ وحدت

الف ) توالی را می توان تنظیم مواد یا تجارب یادگیری به صورت پیاپی نامید

می توان در رابطه با توالی سازماندهی محتوا این سه سوال را مطرح کرد ـ چه چیزی ترتیب توالی آموزش را باید تعیین کند ؟ـ چه چیزی به دنبال چه چیزی باید بیاید و چرا؟ ـ بهترین زمان مناسب برای فراگرفتن موضوع معین کدام است ؟.
در توالی ، چگونگی پشت سرهم قرارگرفتن عناصر و اجزای مختلف محتوا مورد توجه قرارگیرد . موضوع بحث در توالی ، چگونگی ترتیب ارائه هریک از اجزای یک موضوع درسی است مانند:

الف ) از آسان به مشکل    ب ) تنظیم براساس پیش نیازها     ج ) ترتیب زمانی    د ) توالی مطالب از کل به جزء

این روند معمولا در برنامه های درسی رعایت می گردد البته سازماندهی از کل به جزء با توجه به بعضی از مکاتب مانند رفتارگرایی ممکن است در بعضی مواد درسی از جزء به کل سازماندهی شود

در مجموع غرض از توالی ، تکرار مطالب یادگیری نیست . بلکه تنظیم محتوا ، تجارب یادگیری به نوعی از ترتیب است که امر یادگیری را با توجه به رشد یادگیرنده تسهیل نماید


ب ) تداوم  مداومت

تداوم به معنی پیش بینی فرصتهای پی درپی و مداوم برای تعمیق و گسترش معلومات و مهارتها به طور پیشرونده است .

تداوم به توالی ارتباط دارد با این وجود تداوم در فرد هنگامی ایجاد می شود که او در طول زمان پیشرفت کرده و ترتیبی از تجربیات را به صورت عمودی کسب نموده است . در حالی که توالی به وسیله طرح ریزان برنامه درسی و معلمان تنظیم شده و از این نظر نسبت به فراگیر خارجی می باشد تداوم نسبت به فراگیر درونی است بهرحال تنظیم محتوا با رعایت اصل توالی می تواند تداوم یادگیری را برای یک فردگیر به وجود آورد . (


پ ) وحدت محتوا
آیا محتوای برنامه های درسی به صورت مجزا از هم انتخاب و سازماندهی شوند؟ و یا وحدت و ارتباط آنها با یکدیگر باید موردنظر برنامه ریزان باشد ؟ این یکی از پرسشهای اساسی برنامه ریزی درسی است .
تعداد زیادی از صاحبنظران تعلیم و تربیت از آموزش بین رشته ای حمایت می کنند و آموزش موضوع مدار را مورد انتقاد قرار می دهند . برنامه های درسی متداول در مدارس کشور ما مبتنی بر رشته ها علمی است

معتقد است اگر در تهیه محتوای برنامه درسی تنها از ساختار رشته علمی استفاده کنیم برنامه درسی ماهیت رشته علمی را به خود خواهد گرفت و برای یادگیرنده معنی دار نخواهد بود .
اگر به این روش برنامه درسی تنظیم شود مفاهیم کلی و بنیادی رشته علمی را در برنامه درسی دوره ابتدایی و مطالب جزئی تر را در دوره های بالاتر باید آموزش دهیم در حالی که دانش آموزان دوره ابتدایی دارای تفکر عینی هستند و مطالب ملموس مربوط به زندگی پیرامون آنها برای یادگیری این مقطع مناسب تر می باشد .
از طرفی دیگر ، روشهای تحقیقی هررشته با هم تفاوت دارند مثلاً در فیزیک روش تجربی و در ریاضیات روش قیاسی بیشتر مورد استفاده قرارمی گیرد . هر رشته علمی با روشهای خاص خود به توصیف پدیده ها می پردازد و توصیف آن از یک جنبه نمی تواند به فرد دیگری برای شناخت کمک زیادی نماید مگر آنکه موضوعات ارائه شده از یک وحدت و انسجام خاصی برخوردار باشند به عبارتی دیگر بین دروس مختلف یک ارتباط منطقی یا یک نظم و رابطه افقی وجود داشته باشد .

معيارهاي نقد و بررسي یک کتاب

1-معيارهاي نقد و بررسي تربيت ديني :    2- معيارهاي نقد و بررسي تربيت اجتماعي .

3-معيارهاي نقد و بررسي تربيت هنري و زيباشناختي .    4-معيارهاي نقد وبررسي مهارت چهارگانه ي زبان ( گوش دادن ، سخن گفتن و خواندن و نوشتن ) .                   

5 - معيارهاي نقد و بررسي كاوشگري ،تحقيق و تفكر خلاق و نقاد .  6-معيارهاي نقد وبررسي روان شناختي كتب درسي .                     7-معيارهاي نقد وبررسي سازمان و تناسب محتوا .

معيارهاي نقد و بررسي تربيت ديني :

-انعكاس زيبائيهاي آفرينش و زندگي در ابعاد مختلف كتاب (مانند داستانهايي كه شادابي و نشاط زندگي كودكانه را     مي رساند ‏‏‏‏‏، بازي در فضاي طبيعي را ترسيم مي كند ، لذت بردن از زيبائيهاي اطراف را ممكن مي كند و. . . )

-فراهم شدن فرصتهاي تقويت حس مذهبي ( مانند مشاركت در مراسم مذهبي ، كمك به ديگران ، انفاق ، مراسم نيايش و . . )

-توجه به نعمتهاي خدا در زندگي و سپاس از نعمتها (مانند خوبيها و نعمتهاي پيرامون ما ، توانائيها و امكاناتي كه در اختيار هر دانش آموز هست و . . . )

-تقويت روحيه مشاركت در مسئوليتهاي اجتماعي و ايفاي نقش خود ( مشاركت در كارهاي خير ((معروف )) و دوري و منع از بديها (( منكر )) ، البته مناسب با سن خود مانند توجه به نظافت كلاس به عنوان يك وظيفه ديني ، دوري از اسراف در آب و توجه دادن دانش آموزان ديگر به آن )

معيارهاي نقد و بررسي تربيت اجتماعي :

 - احترام گذاشتن به قوانين و مقررات ( عبور و مرور و ......)

  -  مشكلات انسان در دنياي امروز و مخاطرات محيطي (رشد جمعيت ، آلودگي هاي زيست محيطي و......)

  -  تعاون و همكاري در امور ( همكاري گروهي ، مشورت در كارها، مقاومت در برابر در خواست هاي منفي ديگران و.......)

معيارهاي نقد و بررسي تربيت هنري و زيباشناختي

-  استفاده از شعر و عبارات شيرين و جذاب در ارائه مطالب .-              

-  انتخاب تصاوير و عكس هاي متناسب با علايق دانش آموز ومفاهيم و مهارتهاي مورد نظر .

-  صفحه آرايي مناسب و سازماندهي عناصر مختلف كتاب به طور مطلوب در يك واحد درسي.

معيارهاي نقد وبررسي مهارت چهارگانه ي زبان      ( گوش دادن ، سخن گفتن و خواندن و نوشتن ) :                   

- يادداشت برداري ( اين مهارت در پايه هاي بالا مورد توجه است . ) 

- بحث و گفت وگو ( شركت در بحث هاي دو طرفه يا گروهي )

- اظهار نظر ( مانند نظر دادن در باره ي مسائل اجتماعي ، اظهار عقيده به صورت گفتار يا نوشتار )

- توضيح و تفسير در باره ي يك مطلب ( توضيح و تفسير در باره ي يك رويداد ، يك پرسش ، يك آزمايش ، يك مسئله رياضي ، توضيح در باره ي تصاوير )                - ترسيم نمودار ، جدول ، نقشه براي تلخيص مطالب

معيارهاي نقد و بررسي كاوشگري ،تحقيق و تفكر خلاق و نقاد :

- وجود سؤالات يا فعاليت هايي كه يافتن پاسخ و حل آنها مستلزم به كار گيري مراحل كاوشگري ، تحقيق و روش علمي باشد

- وجود موضوعات يا مسائلي كه يافتن پاسخ و حل آنها مستلزم به كارگيري مهارتهاي جمع آوري و پردازش اطلاعات (از منابع گوناگون ) باشد .

- وجود سؤالات و فعاليت هايي كه دانش آموزان را در موقعيت هاي مبهم و خلاقيت برانگيز قرار مي دهد وراه حل مشخصي مستقيماً در كتاب براي آنها ذكر نشده است و تشويق به ارائه راه حل هاي جديد و ابتكاري .

- تقويت تفكر نقاد( بررسي همه جانبه يك موضوع و قضاوت آگاهانه ) از طريق طرح پرسشها ، فعاليت ها و متون مناسب.

- تقويت روحيه ي علمي به معناي برخورد منطقي و استدلالي در هنگام رد يا قبول يك نظريه .

- تقويت روحيه ي مسأله يابي و تشخيص مسائل از دنياي اطراف خود .

معيارهاي نقد وبررسي سازمان و تناسب محتوا :

1-ميزان انطباق اطلاعات و مطالب كتاب درسي با يافته ها و اطلاعات جديد علمي .

2- وضوح و روشني مطالب نوشته شده       3-  ميزان تشريح مطالب ( به خصوص مطالب پيچيده و دشوار ) در كتابهاي درسي                   4- ميزان صحت توالي مطالب وموضوعات در كتاب درسي

5-   ميزان ارزشمند بودن مطالب به طوري كه نتوان موضوعات را جابه جا يا بخشي از آن را حذف كرد .

6-  ميزان صحت عمل در تنظيم عنوان ها ، خلاصه بندي ها و مواردي از اين قبيل

7-  ميزان راهنمايي به استفاده از وسايل و طرق ديگر در يادگيري به جز استفاده از كتاب درسي

8-  ميزان استفاده از تصاوير به تناسب محتواي نوشتاري          9-  ميزان هدفدار بودن و همراه بودن تصاوير با توضيح كافي

10- ميزان تناسب مكا ني تصاوير ومحتواي نوشتاري             11-  ميزان استفاده از كتاب ، نقشه ، نمودار و جدول ها

12-  ميزان صحت عمل در استفاده از جدول ها ، نمودار و نقشه ها      13-  ميزان احتراز از درج مطالب نابجا  در نوشته ها و نقشه ها                   14-  بيان شروع درس ها با مثال هاي آسان جهت تقويت اعتماد به نفس دانش آموزان

15-   اتمام درس با مثال هاي پيچيده تر جهت آماده كردن شاگردان به مواجهه با مسائل واقعي

16-  ميزان استفاده از وسايل مناسب جهت جلب توجه دانش آموزان مانند نمودار ها ، تنظيم جداول و غيره

17-  ميزان تسهيل دسترسي به اطلاعات توسط دانش آموزان از طريق جدا كردن بخش هاي مختلف متن ، مشخص كردن اطلاعات مهم با درشت نمايي يا تفاوت رنگ                    18-   تناسب شيوه تنظيم محتوا و روش هاي تدريس

19-  ميزان توجه به قابليت اجرا در موقعيت واقعي كلاس درس، مدرسه و محيط دانش آموز

20-  ميزان تناسب محتواي كتاب درسي با روش  پيشنهادي ارزشيابي از آموخته هاي دانش آموزان

21- ميزان توجه به برقراري ارتباط موضوع در پايه هاي مختلف تحصيلي         22- ميزان توجه به پيش نيازهاي يادگيري ، در يادگيري موضوع جديد                 23- ميزان انسجام كلي كتاب از طريق پيوند قسمتهاي مختلف كتاب

24-  ميزان ارتباط يادگيري موضوع درسي با ساير موضوعات درسي در يك پايه

25-  ميزان استفاده از يادگيري قبلي ( استفاده از مثال هاي آشنا ) براي توضيح مفاهيم جديد ونا آشنا

عناصر نقد کتب درسی (چه چیزی را باید نقد کنیم ؟)
1- اهداف کتاب        2- متن کتاب        3- فعالیت ها و تمرین های کتاب      4- اشکال ، تصاویر و نمودارهای کتاب

با توجه به چه معیار ها و شاخص هایی کتب درسی را نقد کنیم ؟


1- انتخاب اهداف مناسب به لحاظ نیاز دانش آموزان

2- انتخاب اهداف مناسب به لحاظ ضرورت های زندگی اجتماعی ، دانش افرایی ، مهارت آموزی و ایجاد نگرش ها و گرایش های مناسب در زمینه تحصیل و کسب موفقیت ها

3- انتخاب اهداف مناسب با توجه به یافته های جدید علمی                  4- هماهنگی بین اهداف کتاب

5- هماهنگی بین اهداف کلی و جزئی                                            6- هماهنگی بین اهداف و محتوای کتاب

7- توازن بین اهداف شناختی ، عاطفی و مهارتی                                8- رعایت استاندارد های نگارشی

9- تنوع و جذابیت اهداف و محتوای کتاب                                      10- ترغیب مخاطبان به مشارکت در امر یاد گیری

11- تشویق دانش آموزان به بحث و گفتگو و کار و فعالیت گروهی          12- رعایت اصول تعلیم و تربیت دانش آموز محور و اصول یادگیری

13- فراهم نمودن امکان ارزشیابی

امیدواریم اطلاعات داده شده برای شما در نقد و بررسی مباحث مختلف از جمله : مبحث نظریه های سینتیکی کتاب شیمی پیش دانشگاهی مفیدو مؤثر واقع گردد.  

نقد و بررسی استوکیومتری محلول ها صفحه ی 30 -27 کتاب شیمی 3 وآزمایشگاه

 

همکار محترم خانم  / آقای                        

خواهشمندیم در هر مورد نظر خود را بطور کامل توضیح دهید

 

1-  ارتباط مبحث درسی با رشد شناختی دانش آموزان .

2 – توجه به  مهارت های مانند حل مسئله، محاسبات ذهنی، تجسم فضایی ، استدلال ، تفکر منطقی و....  

3 - ایجاد و تقویت خلاقیت و ابتکار در دانش آموزان .

4- هماهنگی اهداف مباحث با نیازهای امروز ( کاربرد مبحث در زندگی روزمره ) دانش آموز.

  5- تناسب و هماهنگی بین مفاهیم درس و تصاویر و شکل های رسم شده .

 6- اثر رنگ ها، شکل ها، طرح ها در برانگیختن ذوق و شوق دانش آموزان .

 7- رعایت ارائه مطالب از ساده به مشکل ، از عینی به ذهنی در تنظیم محتوای درس.

8-تنظیم  فعالیت های یادگیری بر اساس چهار مرحله ی پیش بینی شده درآموزش (مفهوم – تکنیک – مهارت – کاربرد ) .

 9 – تناسب تمرین های درس با رشد ذهنی دانش آموزان .

 10- کافی بودن  تعداد تمرین ها و مسئله ها در مبحث درسی .

 11- اشتباهات علمی در تمرین ها و مثال های درس .

 12- هماهنگی و ارتباط منطقی بین مبحث مورد نظر در این درس با مطالب کتابها در سایر پایه ها .

  13- هماهنگی و ارتباط منطقی میان مبحث مورد نظر در این پایه با سایر مطالب کتاب .

 14- شیوه ی نگارش ، و کاربرد واژگان در متن ( از جهت قابل فهم بودن ) با توجه به رشد سنی و آموخته های دانش آموزان است.

  15- رعایت  ارتباط طولی مطالب در تنظیم محتوای درس .